Güneş Doğuş/Batış Hesaplama
Tarih ve konuma göre gündoğumu, günbatımı ve gündüz süresini hesaplayın
Güneş Doğuş ve Batış Saatleri Nasıl Hesaplanır?
Güneş'in doğduğu ve battığı an, Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki dönüşü ve Güneş etrafındaki yıllık hareketi sayesinde her gün ve her konum için değişir. Aynı gün İstanbul'da, Ankara'da ve Kars'ta Güneş farklı saatlerde doğar; aynı şehirde Haziran'daki doğuş saati ile Aralık'taki doğuş saati arasında üç saati aşan fark bulunur. Bu sayfadaki güneş doğuş batış hesaplama aracı, seçtiğiniz tarih, enlem, boylam ve saat dilimi bilgisinden Güneş'in doğuş, öğle ve batış saatlerini, gündüz ve gece süresini ve sivil alacakaranlık başlangıç-bitiş saatlerini hesaplar. Hazır şehir listesinden seçim yapabilir veya koordinatları kendiniz girebilirsiniz.
Fotoğrafçılar altın saat (gün doğumu ve batımı çevresindeki ışık) planı için, kampçılar ve dağcılar gün ışığından yararlanmak için, tarımla uğraşanlar iş planlaması için, güneş paneli kuranlar üretim tahmini için ve gökyüzü gözlemcileri en uygun zamanı belirlemek için bu bilgiye ihtiyaç duyar. Ay'ın o gece nasıl göründüğünü öğrenmek için ay evresi aracına bakabilirsiniz.
Hesaplamada Kullanılan Formüller
Deklinasyon δ = 23,45° × sin[360 ÷ 365 × (284 + n)]
Zaman denklemi (dk) = 9,87 × sin(2B) − 7,53 × cos(B) − 1,5 × sin(B), B = 360 ÷ 365 × (n − 81)
Güneş öğlesi = 12 − boylam ÷ 15 + saat dilimi − zaman denklemi ÷ 60
Saat açısı H = arccos(− tan(enlem) × tan(δ)) + 0,833°
Doğuş = Güneş öğlesi − H ÷ 15, Batış = Güneş öğlesi + H ÷ 15
Burada n yılın kaçıncı günü olduğu, boylam doğu için pozitiftir. Güneş öğlesi, Güneş'in gökyüzündeki en yüksek noktaya ulaştığı andır. Her 15 derece boylam bir saatlik fark yaratır; bu yüzden doğudaki bir şehirde Güneş batıdakinden önce doğar. Zaman denklemi, Dünya'nın yörüngesinin eliptik olması ve eksen eğikliği yüzünden gerçek Güneş zamanının saat zamanından +16 ile −14 dakika arasında sapmasını düzeltir. 0,833 derecelik terim, atmosferik kırılmayı ve Güneş diskinin yarıçapını (doğuş sayılması için üst kenarın ufka değmesi) yaklaşık olarak hesaba katar.
Adım Adım Kullanım
- Tarihi seçin. Varsayılan olarak bugünün tarihi gelir.
- Listeden şehir seçin; enlem, boylam ve saat dilimi otomatik dolar. Listede yoksa "Manuel Giriş" ile koordinatları yazın (doğu boylamı ve kuzey enlemi pozitif).
- Türkiye için saat dilimi UTC+3'tür. 2016'dan beri yaz ve kış saati uygulaması yoktur.
- Hesapla'ya basın ve doğuş, batış, öğle, gündüz süresi ile alacakaranlık saatlerini okuyun.
Güneş Doğuş Batış Hesaplama Örnekleri
Aşağıdaki değerler bu araçla İstanbul (41,01°K, 28,98°D, UTC+3) için hesaplanmıştır; dakikalar yaklaşıktır.
Örnek 1: İstanbul'da 21 Haziran (yaz gündönümü)
n = 172. Deklinasyon ≈ 23,45°, zaman denklemi ≈ −1,5 dakika. Güneş öğlesi = 12 − 28,98 ÷ 15 + 3 + 1,5 ÷ 60 = 13,09 saat, yani 13:06. cos H = −tan(41,01°) × tan(23,45°) ≈ −0,377 → H ≈ 112,2°; kırılmayla 113,0°. 113,0 ÷ 15 = 7,53 saat (7 saat 32 dakika). Doğuş = 13:06 − 7:32 = 05:34, batış = 13:06 + 7:32 = 20:38. Gündüz süresi yaklaşık 15 saat 4 dakika.
Örnek 2: İstanbul'da 21 Aralık (kış gündönümü)
Deklinasyon ≈ −23,45°; H ≈ 67,8° + 0,8° = 68,6° ≈ 4 saat 34 dakika. Güneş öğlesi yaklaşık 13:03. Doğuş 08:28, batış 17:37, gündüz yaklaşık 9 saat 9 dakika. Türkiye'nin tek saat dilimi nedeniyle kış sabahları geç aydınlanır.
Örnek 3: Üç şehir karşılaştırması (21 Haziran)
| Şehir | Doğuş | Öğle | Batış | Gündüz |
|---|---|---|---|---|
| İstanbul (28,98°D) | 05:34 | 13:06 | 20:38 | 15 sa 4 dk |
| Ankara (32,85°D) | 05:22 | 12:50 | 20:19 | 14 sa 57 dk |
| Antalya (30,70°D) | 05:39 | 12:59 | 20:18 | 14 sa 39 dk |
Ankara, İstanbul'un yaklaşık 4° doğusunda olduğundan Güneş orada yaklaşık 12-19 dakika erken doğar ve batar. Antalya daha güneyde olduğundan yazın gündüzü kısadır.
Örnek 4: Doğu-batı farkı
Boylam farkı 17,5° olan iki nokta arasında Güneş öğlesi 17,5 × 4 = 70 dakika fark eder. Bu yüzden Türkiye'de Haziran'da doğu illerinde (Iğdır, Kars) Güneş saat 04:40 civarında doğarken, batıdaki Edirne'de yaklaşık 05:40 civarındadır (yaklaşık değer).
Mevsimlere Göre Doğuş ve Batış (İstanbul, yaklaşık)
| Tarih | Doğuş | Batış | Gündüz |
|---|---|---|---|
| 20 Mart (ekinoks) | 07:12 | 19:13 | 12 sa 1 dk |
| 21 Haziran (gündönümü) | 05:34 | 20:38 | 15 sa 4 dk |
| 21 Aralık (gündönümü) | 08:28 | 17:37 | 9 sa 9 dk |
Sivil Alacakaranlık ve Altın Saat
Güneş batmadan önce ve doğmadan sonra gökyüzü hemen kararmaz. Güneş'in ufkun 6 derece altına indiği ana kadar süren döneme sivil alacakaranlık denir; bu sürede dışarıda yapay ışık olmadan temel işler yapılabilir. Araç, bu dönemin başlangıç (sabah) ve bitiş (akşam) saatlerini de verir. Fotoğrafçılar genellikle doğuştan sonraki ve batıştan önceki ilk bir saati "altın saat" olarak adlandırır; ışık sıcak ve yumuşaktır. Daha koyu bir mavi saat ise Güneş'in ufkun 4-8 derece altında olduğu dönemdir. Kutuplara yakın enlemlerde yaz boyunca Güneş ufkun yeterince altına inmeyebilir ve sivil alacakaranlık gece boyu sürebilir.
Hesaplama Doğruluğu
Araç, basitleştirilmiş astronomik denklemler kullanır. Deklinasyon ve zaman denklemi formülleri birkaç dakikalık hata payı içerir ve kırılma düzeltmesi sabit 0,833° olarak eklendiğinden sonuçlar resmi tablolardan 1-3 dakika sapabilir. Yükseklik, yerel topografya (dağ, vadi) ve hava durumu gerçek görünür doğuş-batışı değiştirebilir. Namaz vakitleri gibi dini zamanlar için bu araç kullanılmamalı; Diyanet İşleri Başkanlığı'nın yayımladığı vakitler esas alınmalıdır.
Sık Yapılan Hatalar
- Saat dilimini yanlış girmek: Türkiye için UTC+3 olmalıdır; +2 girilirse tüm saatler bir saat erkene kayar.
- Boylam işaretini karıştırmak: Doğu boylamları pozitif, batı boylamları negatiftir.
- Enlem-boylamı ters yazmak: Önce enlem (yaklaşık 36-42), sonra boylam (yaklaşık 26-45) girilir.
- Resmî tablolarla bire bir uyum beklemek: Birkaç dakikalık fark normaldir.
- Kutup bölgelerinde sonuç beklemek: 66,5° ötesinde Güneş yazın batmayabilir, kışın doğmayabilir; araç bu durumu belirtir.
Gündüz süresini enlem ve tarihe göre ayrıca incelemek, gündönümü-ekinoks karşılaştırması yapmak için gün uzunluğu hesaplama aracına göz atın.
Bu araç genel bilgi ve planlama amaçlıdır. Hassas astronomik, dini veya mühendislik hesapları için Kandilli Rasathanesi, Diyanet İşleri Başkanlığı veya NOAA gibi resmi kaynakların yayınlarını kullanın.
Sıkça Sorulan Sorular
Tarihe göre Güneş'in deklinasyonu ve zaman denklemi bulunur, enlemle birlikte saat açısı hesaplanır ve boylam ile saat diliminden Güneş öğlesi çıkarılır. Doğuş, öğleden saat açısı kadar önce; batış, o kadar sonradır.
Dünya batıdan doğuya döndüğü için doğudaki yerler Güneş'i önce görür. Her 15 derece boylam farkı bir saatlik fark yaratır. Türkiye tek saat dilimi kullandığı için doğu ile batı arasında doğuş saatinde yaklaşık bir saatlik fark vardır.
Hayır. Türkiye 2016'dan beri kalıcı olarak UTC+3 saat dilimini kullanmaktadır; yaz ve kış saati değişikliği yapılmaz.
Güneş batmasından sonra Güneş'in ufkun 6 derece altına inmesine kadar (sabahları tersi) süren dönemdir. Bu sürede gökyüzünde yeterli ışık vardır ve açık havada yapay ışık gerekmeden temel faaliyetler yapılabilir.
Güneş öğlesi, Güneş'in o konumda gökyüzünün en yüksek noktasında olduğu andır. Saat diliminin merkez boylamından uzaklık ve zaman denklemi nedeniyle İstanbul'da bu an yaklaşık 13:00-13:15 civarındadır.
Araç basitleştirilmiş formüller kullanır ve atmosferik kırılmayı sabit bir değerle ekler. Ayrıca yükseklik ve yerel topografya gerçek görünür doğuş-batışı etkiler. Fark genellikle birkaç dakikayı geçmez.
Dünya'nın ekseni eğik olduğundan yaklaşık 66,5° enleminin ötesinde yaz aylarında Güneş ufkun altına inmez, kışın ufkun üzerine çıkmaz. Bu olaylara kutup gündüzü ve kutup gecesi denir.
Hayır. Namaz vakitleri özel hesap yöntemleri ve yerel düzeltmeler gerektirir. Dini vakitler için Diyanet İşleri Başkanlığı'nın yayımladığı resmi takvimi kullanın.