Karbon Ayak İzi Hesaplama

Karbon Ayak İzi Nedir?

Karbon ayak izi, bir kişinin, ailenin, kurumun veya ürünün faaliyetleri sonucunda atmosfere saldığı sera gazlarının CO2 eşdeğeri cinsinden toplam miktarıdır. Elektrik kullanımı, ısınma, ulaşım, uçuş, beslenme, alışveriş ve atık gibi pek çok kalem bu toplamı oluşturur. İklim değişikliğiyle mücadelede ilk adım, emisyonun nereden geldiğini görmektir; çünkü neyin büyük, neyin küçük pay olduğunu bilmeden yapılan azaltma çabaları çoğu zaman yanlış yere odaklanır.

Bu araç, bireysel ayak izinin en büyük dört kalemini hesaplar: elektrik, doğalgaz, özel araç ve uçuşlar. Bu kalemler gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde konut ve ulaşım kaynaklı emisyonların büyük kısmını oluşturur. Beslenme, tüketim malları ve atık ayrıca ayak izinize katkı yapar; bu araç onları kapsamaz, dolayısıyla sonuç, toplam ayak izinizin alt sınırı olarak düşünülmelidir.

Karbon Ayak İzi Nasıl Hesaplanır?

Her faaliyetin miktarı, o faaliyete ait emisyon katsayısı ile çarpılır. Katsayı, birim faaliyet başına atmosfere salınan CO2 miktarıdır. Sonuçlar toplanarak yıllık toplam elde edilir ve ton CO2 olarak gösterilir.

Kullanılan Emisyon Katsayıları

Katsayılar ortalama değerlerdir. Elektriğin karbon yoğunluğu, ülkenin elektrik üretim karmasına göre her yıl değişir; kömür payı azaldıkça ve rüzgar, güneş, hidroelektrik payı arttıkça kWh başına emisyon düşer. Aracın verimi, doğalgazın içeriği ve uçağın doluluk oranı da sonucu etkiler.

Adım Adım Kullanım

1. Faturanızdan aylık elektrik (kWh) ve doğalgaz (m3) tüketiminizi girin. Doğalgaz tüketimi kışın yazdan çok yüksek olduğundan yıllık ortalamayı kullanın.
2. Yıllık araç kullanımınızı km olarak girin ve yakıt türünü seçin.
3. Bir yıl içinde yaptığınız kısa ve uzun mesafe uçuş sayısını yazın. Her uçuş gidiş-dönüş olarak hesaplanır.
4. Hesapla düğmesine basın; kalemlere göre dağılımı ve toplamı ton CO2 olarak görün.

Karbon Ayak İzi Hesaplama Örnekleri

Örnek 1 - Benzinli araç kullanan, doğalgazla ısınan bir hane: Aylık 230 kWh elektrik (230 x 12 x 0,47 = 1.297 kg), aylık 100 m3 doğalgaz (100 x 12 x 2,0 = 2.400 kg) ve yılda 15.000 km benzinli araç kullanımı (15.000 x 0,21 = 3.150 kg). Toplam 6.847 kg, yani yaklaşık 6,85 tondur. Araç ve ısınma toplamın büyük kısmını oluşturur.

Örnek 2 - Elektrikli araç kullanan daha tasarruflu hane: Aylık 200 kWh elektrik (1.128 kg), aylık 80 m3 doğalgaz (1.920 kg) ve yılda 12.000 km elektrikli araç (12.000 x 0,05 = 600 kg). Toplam 3.648 kg, yani yaklaşık 3,65 tondur.

Örnek 3 - Uçuşların etkisi: Yılda 2 kısa mesafe gidiş-dönüş uçuş (2 x 1.000 x 0,255 x 2 = 1.020 kg) ve 1 uzun mesafe gidiş-dönüş uçuş (1 x 5.000 x 0,195 x 2 = 1.950 kg) yalnızca uçuşlardan 2.970 kg CO2 eder. Buna aylık 150 kWh elektrik (846 kg) eklendiğinde toplam 3.816 kg, yani 3,82 ton olur. Tek bir uzun mesafe gidiş-dönüş uçuş, aylık 230 kWh elektrik kullanan bir evin bir yıllık elektrik emisyonundan bile yüksektir.

Türkiye ve Dünya İçin Referans Değerler

Araç, sonuçlarınızı kişi başına yıllık 4,5 ton CO2 referans değeriyle karşılaştırır. Resmî sera gazı envanterleri (TÜİK ve UNFCCC bildirimleri) kapsam ve yöntem farkları nedeniyle farklı rakamlar verebilir; yalnızca enerji kaynaklı CO2 ile tüm sera gazlarının CO2 eşdeğeri aynı değildir. Bu yüzden sonuçtaki yüzdeyi kesin bir sıralama olarak değil, kendi azaltma ilerlemenizi izlemek için bir ölçüt olarak kullanın. İklim bilimi açısından 1,5 derece hedefiyle uyumlu bir yaşam için kişi başına emisyonun 2030 civarında birkaç tonun altına, uzun vadede ise sıfıra yakın bir seviyeye inmesi gerektiği genel kabul görmektedir. Türkiye 2021'de Paris İklim Anlaşması'nı onaylamış ve 2053 net sıfır emisyon hedefi açıklamıştır.

Karbon Ayak İzini Azaltmanın Yolları

• Isınma ve yalıtım: Doğalgaz, örnek hanelerde ilk iki kalem arasındadır. Isı yalıtımı, kombi bakımı ve oda termostatı kullanımı tüketimi belirgin biçimde azaltabilir.
• Ulaşım: Toplu taşıma, bisiklet, yürüyüş ve araç paylaşımı en etkili adımlardır. Aracı değiştirmek gerekiyorsa daha düşük tüketimli veya elektrikli seçenekler değerlendirilebilir.
• Uçuşlar: Kısa mesafelerde kara veya demir yolunu tercih etmek, uzun uçuşları birleştirmek tek kalemde büyük fark yaratır.
• Elektrik: Enerji verimli cihazlar, LED aydınlatma ve bekleme modunu kapatmak tüketimi azaltır. Çatı güneş enerjisi sistemi ise ürettiğiniz kWh kadar şebeke emisyonunu devre dışı bırakır; ayrıntı için güneş paneli hesaplama aracına bakın.
• Beslenme ve tüketim: Gıda israfını azaltmak, kırmızı et tüketimini sınırlamak ve eşyaları uzun süre kullanmak bu araçta gösterilmeyen ama önemli emisyonları düşürür.

Sık Yapılan Hatalar

• Tek bir aya bakmak: Doğalgaz ve elektrik tüketimi mevsimle büyük oranda değişir; yıllık ortalama kullanın.
• Uçuşu tek yön saymak: Araç her uçuşu gidiş-dönüş sayar. Tek yönlü bir yolculuk yaptıysanız bunu iki yolculuğun biri olarak düşünüp uçuş sayısını buna göre girin.
• Karbon dengelemeyi azaltmanın yerine koymak: Dengeleme projeleri öncelikli çözüm değildir; önce kendi emisyonunuzu azaltın.
• Sonucu tam ayak izi sanmak: Araç dört ana kalemi kapsar; beslenme, alışveriş ve atık sonuca dahil değildir.

İlgili Araçlar

Elektrik emisyonunuzu cihaz bazında incelemek için elektrik tüketimi hesaplama, yakıt tüketimini farklı birimlerde görmek için yakıt tüketimi dönüştürücü ve su kullanımınızı değerlendirmek için su tüketimi hesaplama sayfalarını kullanabilirsiniz.