Kar Marjı Hesaplama
Kar oranı, margin ve markup hesaplama
Kâr Marjı Nedir?
Kâr marjı, satış fiyatının (veya toplam satış gelirinin) yüzde kaçının işletmeye kâr olarak kaldığını gösteren orandır. Bir ürünü 150 ₺'ye satıp maliyeti 100 ₺ ise kâr 50 ₺, kâr marjı ise 50 / 150 = %33,3'tür. Kâr marjı fiyatlandırma, bütçeleme, yatırımcı raporları ve kredi başvurularında en çok kullanılan karlılık göstergelerinden biridir. Aynı ciroyu yapan iki işletmeden marjı yüksek olan, maliyet artışlarına ve fiyat rekabetine karşı daha dayanıklıdır.
Günlük dilde "kar" olarak da yazılan kelimenin doğru yazımı "kâr"dır. Hesaplayıcı dört farklı soruyu yanıtlar: hedef marjla satış fiyatı ne olmalı, belirli bir markup ile fiyat kaç olur, mevcut fiyat ve maliyetle marj nedir, ve işletmenin toplam gelir-giderinden brüt ve net kâr marjı kaçtır.
Kâr Marjı ve Markup Farkı
Kâr marjı ve markup (maliyet üzerine ekleme oranı) aynı kârı farklı tabanlara göre ifade eder. Marj kârı satış fiyatına, markup ise maliyete böler. Bu nedenle markup her zaman marjdan yüksek çıkar ve ikisinin karıştırılması fiyatlandırmada ciddi hatalara yol açar.
| Kavram | Formül | Örnek (Maliyet 100 ₺, Fiyat 150 ₺) |
|---|---|---|
| Kâr Marjı (Margin) | Kâr / Satış Fiyatı × 100 | 50 / 150 = %33,3 |
| Markup | Kâr / Maliyet × 100 | 50 / 100 = %50 |
Kâr Marjı Nasıl Hesaplanır? Formüller
Kâr Marjı (%) = (Satış Fiyatı − Maliyet) / Satış Fiyatı × 100
Satış Fiyatı = Maliyet / (1 − Hedef Marj / 100)
Markup (%) = (Satış Fiyatı − Maliyet) / Maliyet × 100
Marj = Markup / (100 + Markup) × 100 | Markup = Marj / (100 − Marj) × 100
Maliyet, ürünün alış veya üretim maliyetidir (KDV hariç). Satış fiyatı KDV hariç net satış fiyatıdır. İşletme düzeyinde ise şu oranlar kullanılır:
- Brüt Kâr Marjı = (Net Satışlar − Satılan Malın Maliyeti) / Net Satışlar × 100
- Faaliyet (Esas Faaliyet) Kâr Marjı = (Brüt Kâr − Faaliyet Giderleri) / Net Satışlar × 100
- Net Kâr Marjı = Net Kâr / Net Satışlar × 100 (finansman giderleri ve vergiler düşüldükten sonra)
Adım Adım Satış Fiyatı Belirleme
- Ürünün birim maliyetini KDV hariç olarak bulun (alış fiyatı, nakliye, ambalaj, işçilik).
- Sektörünüze ve rekabet durumuna göre hedef kâr marjını belirleyin.
- Satış fiyatını maliyet / (1 − marj) formülüyle hesaplayın.
- Pazaryeri komisyonu veya kart komisyonu gibi satışa bağlı giderleri marja dahil edip etmediğinizi kontrol edin.
- Bulduğunuz fiyata KDV ekleyerek tüketiciye gösterilecek etiket fiyatını oluşturun.
- Fiyatı rakiplerle karşılaştırın ve gerekirse marjı yeniden değerlendirin.
Kâr Marjı Hesaplama Örnekleri
Örnek 1: Hedef marjdan satış fiyatı
Maliyet 240 ₺, hedef kâr marjı %40. Satış fiyatı = 240 / (1 − 0,40) = 400 ₺. Kâr 160 ₺; bu kâr maliyete göre %66,7 markup demektir. Aynı ürüne yanlışlıkla %40 markup uygulansaydı fiyat 336 ₺ olur, marj ise yalnızca %28,6'da kalırdı.
Örnek 2: Markup ile fiyatlandırma
Maliyet 80 ₺, markup %35. Satış fiyatı = 80 × 1,35 = 108 ₺; kâr 28 ₺. Kâr marjı = 28 / 108 = %25,9.
Örnek 3: İşletmenin brüt ve net kâr marjı
Yıllık ciro 1.200.000 ₺, satılan malın maliyeti 720.000 ₺, kira, personel ve pazarlama gibi diğer giderler 300.000 ₺.
- Brüt kâr: 1.200.000 − 720.000 = 480.000 ₺ → brüt kâr marjı %40
- Net kâr: 480.000 − 300.000 = 180.000 ₺ → net kâr marjı %15
Örnek 4: KDV'nin marja etkisi
Bir ürün %20 KDV dahil 1.200 ₺'ye satılıyor, KDV hariç maliyeti 700 ₺. KDV dahil fiyatla hesaplanırsa marj (1.200 − 700) / 1.200 = %41,7 gibi görünür; oysa KDV hariç fiyat 1.000 ₺ olduğundan gerçek marj (1.000 − 700) / 1.000 = %30'dur. KDV'yi ayırmak için KDV hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
Örnek 5: İndirimin kâra etkisi
400 ₺'ye satılan, maliyeti 240 ₺ olan (marj %40) ürüne %10 indirim yapılırsa fiyat 360 ₺, kâr 120 ₺ ve marj %33,3 olur. Birim kâr 160 ₺'den 120 ₺'ye düştüğü için aynı toplam kârı korumak üzere satış adedinin %33,3 artması gerekir. Kampanya fiyatlarını indirim hesaplama ile kontrol edebilirsiniz.
Markup - Marj Dönüşüm Tablosu
| Markup | Kâr Marjı | 100 ₺ Maliyette Satış Fiyatı |
|---|---|---|
| %10 | %9,1 | 110 ₺ |
| %25 | %20 | 125 ₺ |
| %33,3 | %25 | 133,33 ₺ |
| %50 | %33,3 | 150 ₺ |
| %66,7 | %40 | 166,67 ₺ |
| %100 | %50 | 200 ₺ |
| %150 | %60 | 250 ₺ |
| %200 | %66,7 | 300 ₺ |
Sektörlere Göre Tipik Kâr Marjları
Kâr marjı sektörden sektöre büyük farklılık gösterir; bu yüzden kendi marjınızı aynı sektördeki işletmelerle karşılaştırmanız anlamlıdır. Aşağıdaki aralıklar genel fikir vermek içindir ve işletmenin ölçeğine, bölgeye ve ekonomik konjonktüre göre değişir.
| Sektör | Tipik Brüt Marj | Tipik Net Marj |
|---|---|---|
| Gıda perakendesi / market | %20 - %30 | %1 - %4 |
| Giyim perakendesi | %40 - %60 | %5 - %12 |
| Restoran ve kafe | %60 - %70 | %3 - %10 |
| E-ticaret | %30 - %50 | %3 - %10 |
| Yazılım / SaaS | %70 - %90 | %10 - %25 |
| İnşaat ve taahhüt | %15 - %25 | %3 - %8 |
Başabaş Noktası ve Katkı Payı
Birim satış fiyatından birim değişken maliyeti çıkardığınızda kalan tutar katkı payıdır ve sabit giderleri karşılamaya katkı sağlar. Başabaş adedi = Sabit Giderler / Birim Katkı Payı formülüyle bulunur. Örneğin aylık sabit gider 60.000 ₺, satış fiyatı 400 ₺, değişken maliyet 240 ₺ ise katkı payı 160 ₺ ve başabaş noktası 60.000 / 160 = 375 adettir. 375 adedin üzerindeki her satış kâr yaratır.
Sık Yapılan Hatalar
- Markup ile marjı karıştırmak: "%50 kâr koyduk" denildiğinde çoğunlukla %50 markup kastedilir; bu %33,3 marjdır.
- KDV dahil fiyat üzerinden hesaplamak: KDV işletmenin geliri değildir; marj KDV hariç tutarlarla ölçülmelidir.
- Gizli maliyetleri atlamak: Kargo, komisyon, iade, fire ve ödeme altyapısı ücretleri birim maliyete eklenmelidir.
- Enflasyon döneminde yenileme maliyetini unutmak: Stoktaki ürünün eski alış fiyatıyla hesaplanan marj, yeni stok daha pahalıya alınacaksa yanıltıcıdır.
- Brüt marjı net marj sanmak: Kira, personel ve vergiler düşülmeden hesaplanan marj gerçek kârlılığı göstermez.
Fiyat değişimlerini yüzde olarak görmek için yüzde hesaplama, yatırım kararlarında yatırım getirisi ve maliyetleri enflasyona göre güncellemek için enflasyon hesaplama araçlarından yararlanabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Kâr marjı = (Satış Fiyatı − Maliyet) / Satış Fiyatı × 100 formülüyle hesaplanır. Örneğin maliyeti 100 ₺ olan ürünü 150 ₺'ye satarsanız kâr 50 ₺, kâr marjı 50 / 150 = %33,3 olur.
Sektöre göre değişir. Perakendede %20-40, yazılım ve SaaS işlerinde %70-90, restoranlarda %60-70 brüt kâr marjı olağandır. Net kâr marjı ise çoğu sektörde %5-20 arasındadır; gıda perakendesinde bunun da altına inebilir.
%50'dir. Formül: 100 / (100 + 100) × 100 = %50. Yani 100 ₺'ye aldığınızı 200 ₺'ye satarsanız, satış fiyatının yarısı kârdır.
Satış Fiyatı = Maliyet / (1 − Hedef Marj / 100) formülü kullanılır. Örneğin maliyeti 240 ₺ olan ürün için %40 marj hedefleniyorsa satış fiyatı 240 / 0,60 = 400 ₺ olmalıdır.
Brüt kâr marjı yalnızca satılan malın maliyetini düşer: (Satışlar − SMM) / Satışlar. Net kâr marjı ise kira, personel, pazarlama, finansman giderleri ve vergiler dahil tüm giderler düşüldükten sonra kalan kârın satışlara oranıdır.
Hayır. KDV işletmenin geliri değil, devlet adına tahsil edilen bir vergidir. Kâr marjı KDV hariç satış fiyatı ve KDV hariç maliyet üzerinden hesaplanmalıdır; aksi halde marj olduğundan yüksek görünür.
Evet, satış fiyatı maliyetin altındaysa negatif kâr marjı (zarar) oluşur. Bu genellikle stok eritme, sezon sonu kampanyası veya pazar payı kazanmaya yönelik rekabet stratejisi nedeniyle görülür.
Kâr marjı satış fiyatına oranlandığı için %100'e ulaşamaz; %100 marj maliyetin sıfır olması anlamına gelir. Markup ise maliyete oranlandığından %100'ün üzerine çıkabilir, örneğin %200 markup %66,7 marja karşılık gelir.