Demir Hesaplama
İnşaat demiri ağırlık hesabı
Demir Ağırlığı Neden Hesaplanır?
İnşaat demiri ve çelik ürünler adetle değil kilogram veya tonla satılır; projede ise donatılar çap, boy ve adet olarak gösterilir. Bu nedenle demir sipariş etmek, teklif karşılaştırmak, nakliye aracını seçmek veya bir çelik konstrüksiyonun öz ağırlığını tahmin etmek için uzunluk bilgisinin ağırlığa çevrilmesi gerekir. Bu hesaplayıcı nervürlü inşaat demiri, dolu yuvarlak çubuk, kare ve dikdörtgen kutu profil, eşit kollu L profil (köşebent), boru ve sac levha için ağırlığı hesaplar.
Tüm hesaplar çeliğin yoğunluğu olan 7.850 kg/m³ (7,85 g/cm³) değerine dayanır. Nervürlü demirde ise standart birim ağırlık tablosu kullanılır; böylece sonuçlar satıcıların ve demir listelerinin kullandığı değerlerle uyumlu olur.
Demir Ağırlığı Nasıl Hesaplanır?
Ağırlık (kg) = Kesit Alanı (mm²) × Uzunluk (m) × 7.850 ÷ 1.000.000
Nervürlü / Yuvarlak: Kesit = π × Çap² ÷ 4 → pratik formül kg/m ≈ Çap² ÷ 162
Kutu Profil: Kesit = Dış Alan − İç Alan (iç kenar = dış kenar − 2 × et kalınlığı)
Köşebent: Kesit = 2 × Kenar × Kalınlık − Kalınlık²
Boru: Kesit = π ÷ 4 × (Dış Çap² − İç Çap²)
Sac: Ağırlık = En × Boy × Kalınlık (m) × 7.850 → kg/m² = Kalınlık (mm) × 7,85
Pratik formüldeki 162 sayısı, π × 7.850 ÷ (4 × 1.000.000) ifadesinin tersinden gelir (≈ 0,00617). Örneğin Ø16 için 16² ÷ 162 ≈ 1,580 kg/m bulunur; tablodaki standart değer 1,578 kg/m'dir.
Adım Adım Kullanım
- Malzeme tipini seçin: nervürlü demir, yuvarlak çubuk, kare, dikdörtgen, L profil, boru veya sac.
- Kesit ölçülerini milimetre, uzunluğu metre olarak girin (sacta en ve boy da milimetredir).
- Adet girin; sonuç tek parça ağırlığı, metre ağırlığı ve toplam ağırlık olarak listelenir.
- Toplam 1.000 kg'ı aşarsa sonuç ayrıca ton cinsinden gösterilir.
Nervürlü İnşaat Demiri Ağırlık Tablosu
İnşaat demiri piyasada genellikle 12 m boyunda satılır. Aşağıdaki tablo aracın kullandığı standart birim ağırlıkları ve bir boyun ağırlığını gösterir.
| Çap | Kesit Alanı (mm²) | kg/m | 12 m Boy (kg) | 1 Tondaki Boy Sayısı |
|---|---|---|---|---|
| Ø8 | 50,3 | 0,395 | 4,74 | ≈ 211 |
| Ø10 | 78,5 | 0,617 | 7,40 | ≈ 135 |
| Ø12 | 113,1 | 0,888 | 10,66 | ≈ 94 |
| Ø14 | 153,9 | 1,208 | 14,50 | ≈ 69 |
| Ø16 | 201,1 | 1,578 | 18,94 | ≈ 53 |
| Ø18 | 254,5 | 1,998 | 23,98 | ≈ 42 |
| Ø20 | 314,2 | 2,466 | 29,59 | ≈ 34 |
| Ø22 | 380,1 | 2,984 | 35,81 | ≈ 28 |
| Ø25 | 490,9 | 3,853 | 46,24 | ≈ 22 |
| Ø32 | 804,2 | 6,313 | 75,76 | ≈ 13 |
Türkiye'de betonarmede TS 708 standardına uygun B420C ve B500C sınıfı nervürlü donatı çelikleri kullanılır. Sınıf adındaki sayı, çeliğin karakteristik akma dayanımını (MPa) gösterir. Hangi sınıfın ve çapın kullanılacağı statik projede belirtilir.
Demir Hesaplama Örnekleri
Örnek 1: Nervürlü demir siparişi
50 boy Ø12, 12 m: 0,888 × 12 × 50 = 532,8 kg. Yani yarım tondan biraz fazla demir sipariş edilmelidir.
Örnek 2: Kare kutu profil
40 × 40 mm, 3 mm et kalınlığında, 6 m profil: dış alan 1.600 mm², iç kenar 34 mm ve iç alan 1.156 mm²; kesit 1.600 − 1.156 = 444 mm². Metre ağırlığı 444 × 7.850 ÷ 1.000.000 ≈ 3,485 kg/m, 6 m boy ≈ 20,91 kg.
Örnek 3: Boru
Dış çapı 60 mm, et kalınlığı 3 mm, boyu 6 m: iç çap 54 mm; kesit π ÷ 4 × (60² − 54²) ≈ 537,2 mm². Metre ağırlığı ≈ 4,217 kg/m, toplam ≈ 25,30 kg.
Örnek 4: Köşebent ve sac
50 × 50 × 5 mm L profil: kesit 2 × 50 × 5 − 5² = 475 mm², metre ağırlığı ≈ 3,729 kg/m, 6 m ≈ 22,37 kg. 1.000 × 2.000 × 3 mm sac levha: hacim 0,006 m³, ağırlık 0,006 × 7.850 = 47,1 kg (3 mm sac için 23,55 kg/m²).
Kutu Profil ve Sac Ağırlık Referans Tablosu
Aşağıdaki değerler keskin köşeli teorik kesit üzerinden, aracın kullandığı formülle hesaplanmıştır. Soğuk şekillendirilmiş profillerde köşe radyüsleri nedeniyle katalog değerleri bir miktar düşük olabilir.
| Kare Profil (mm) | Kesit (mm²) | kg/m | 6 m Boy (kg) |
|---|---|---|---|
| 20 × 20 × 2 | 144 | 1,130 | 6,78 |
| 30 × 30 × 2 | 224 | 1,758 | 10,55 |
| 40 × 40 × 2 | 304 | 2,386 | 14,32 |
| 40 × 40 × 3 | 444 | 3,485 | 20,91 |
| 50 × 50 × 3 | 564 | 4,427 | 26,56 |
| 60 × 60 × 3 | 684 | 5,369 | 32,22 |
| 80 × 80 × 4 | 1.216 | 9,546 | 57,27 |
| 100 × 100 × 4 | 1.536 | 12,058 | 72,35 |
| Sac Kalınlığı | kg/m² | 1.000 × 2.000 mm Levha (kg) |
|---|---|---|
| 1 mm | 7,85 | 15,7 |
| 2 mm | 15,70 | 31,4 |
| 3 mm | 23,55 | 47,1 |
| 5 mm | 39,25 | 78,5 |
| 10 mm | 78,50 | 157,0 |
Ağırlık bilgisi yalnızca fiyat için değil, taşıma ve montaj planı için de gereklidir. Örneğin bir kamyonetin yük kapasitesi, bir vinç veya caraskalın kaldırma sınırı ya da bir çatı makasının taşıyacağı ek yük hesaplanırken profil ağırlıkları toplanır. Çelik konstrüksiyon bir sundurma, pergole veya merdiven yapacaksanız tüm parçaları tek tek hesaplayıp toplamaya ek olarak kaynak, bağlantı levhası ve cıvatalar için küçük bir pay bırakmak gerçekçi bir tahmin sağlar.
Donatı Metrajında Dikkat Edilecekler
- Bindirme (ek) boyları: 12 m'den uzun açıklıklarda ya da kat geçişlerinde demirler bindirmeli eklenir. Bindirme boyu statik projede verilir ve çapla orantılıdır (çoğunlukla çapın onlarca katı); metrajda bu ek uzunluklar mutlaka eklenmelidir.
- Kanca ve büküm payları: Etriye ve çiroz kancaları ile kolon filizleri net eleman ölçüsüne ilave uzunluk getirir.
- Kesim firesi: 12 m boylardan kısa parçalar kesildiğinde artan parçalar her zaman kullanılamaz. Kesim planı yapılmadan verilen siparişlerde birkaç yüzdelik fire payı bırakmak yaygındır.
- Teorik ve gerçek ağırlık: Hadde toleransları nedeniyle tartılan ağırlık teorik değerden biraz farklı olabilir. Fatura tartı ile kesiliyorsa kantar fişini kontrol edin.
- Etriye sıklaştırması: Kolon-kiriş birleşim bölgelerinde etriyeler sıklaştırılır; ortalama aralıkla hesap yapmak eksik sipariş verdirebilir.
Sık Yapılan Hatalar
- Çapı santimetre girmek: Tüm kesit ölçüleri milimetredir; 1,2 yerine 12 yazılmalıdır.
- Profil ağırlığını dolu kesitle hesaplamak: Kutu profil ve borular içi boş olduğundan et kalınlığı mutlaka girilmelidir.
- Yoğunluğu karıştırmak: Paslanmaz çelik ve alüminyumun yoğunluğu farklıdır; bu araç karbon çeliği (7.850 kg/m³) içindir. Alüminyum için yoğunluk yaklaşık üçte bir oranındadır.
Donatının gömüleceği beton hacmini beton hesaplama aracıyla, kaba inşaat bütçesini inşaat maliyeti hesaplama aracıyla bulabilirsiniz. Birim çevirileri için ağırlık dönüştürücü ve uzunluk dönüştürücü, farklı malzemelerin yoğunluk hesabı için yoğunluk hesaplama sayfalarını kullanabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Ø12 nervürlü inşaat demirinin birim ağırlığı 0,888 kg/m’dir. 12 metrelik bir boy yaklaşık 10,66 kg gelir; bir ton Ø12 demirde yaklaşık 94 boy bulunur.
Pratik formül kg/m = Çap² ÷ 162’dir (çap mm). Örneğin Ø16 için 16² ÷ 162 ≈ 1,58 kg/m bulunur. Metre ağırlığı uzunluk ve adetle çarpılarak toplam ağırlık elde edilir.
Çapa göre değişir. 12 m boylarda bir tonda yaklaşık Ø8 için 211, Ø10 için 135, Ø12 için 94, Ø14 için 69, Ø16 için 53, Ø20 için 34 boy bulunur. Bu değerler teorik ağırlığa göredir.
Dış kesit alanından iç kesit alanı çıkarılır, sonuç 7.850 kg/m³ yoğunlukla çarpılır. 40×40×3 mm kutu profilin kesiti 444 mm², metre ağırlığı yaklaşık 3,49 kg’dır.
Çelik sacın metrekare ağırlığı yaklaşık kalınlık (mm) × 7,85 kg’dır. 3 mm sac 23,55 kg/m² gelir; 1.000 × 2.000 mm ölçüsündeki 3 mm levha 47,1 kg’dır.
Her ikisi de TS 708’e uygun nervürlü donatı çeliğidir. Adlarındaki sayı karakteristik akma dayanımını gösterir: B420C için 420 MPa, B500C için 500 MPa. Hangisinin kullanılacağını statik proje belirler.
Kesim planı yapılmadan verilen siparişlerde, artan kısa parçalar ve bindirme boyları nedeniyle birkaç yüzdelik fire payı bırakmak yaygındır. Kesim listesi çıkarıldığında fire önemli ölçüde azalır.
Hesaplayıcı teorik ağırlık verir. Haddeleme toleransları, nervür profili ve yüzey durumu nedeniyle tartılan ağırlık teorik değerden biraz sapabilir. Faturada esas alınan yöntemi tedarikçiyle netleştirin.